Zobaczymy co ten rok przyniesie

Cytaty o rządzących

Największym zagrożeniem dla demokracji jest ignorancja obywateli
Thomas Jefferson

Kiedy lud rządzi rządem wolność istnieje kiedy rząd rządzi ludem tyrania się zaczyna
Thomas Jefferson

Władza przyciąga najgorszych i korumpuje najlepszych
Edward Abbey

Im bardziej niekompetentni są politycy tym więcej tworzą praw
Przypisywane Tacyt'owi

No i cóż? Święta prawda, albo raczej niepodważalne prawa Fizyki Życia. No i cóż? No i to powinno być uwzględnione w nowej konstytucji, konstytucja powinna dostarczyć rozwiązań systemowych, które zawarantują, żeby

1. Ignorancja obywateli nie stanowiła zagrożenia dla demokracji
2. Władza przyciągała najlepszych i nikogo nie korumpowała
3. To lud rządził rządem bo to zagwarantuje obywatelom wolność
4. I by nie było niepotrzebnych praw

Najwiekszy paradoks naszych czasów

Rysunek mówi sam za siebie

Niewymyślona doskonałość

Dzisiaj chciałbym poruszyć temat samoistnych naturalnych procesów, w wyniku których powstają niewyobrażalnie skomplikowane i doskonałe produkty, procesów które zarzadzają same sobą, procesów, które nie są sterowane z zewnątrz.

Pierwszym, bo według mnie najłatwiejszym do zrozumienia, będzie proces samoistnego powstania języków, którymi się komunikujemy: polskiego, angielskiego itp. spójrzmy na obraz "Old World Language Families". Bardzo przypominia on darwinowskie "Drzewo Życia", przy czym jego produktami nie są obiekty żywe, lecz języki, którymi posługują się ludzie. Oba drzewa mają pień, gałęzie i liście. Liście w "Drzewie Języków", bo tak nazwałem "Old World Language Families" to konkretne języki, w "Drzewie Życia" konkretne gatunki.

Żeby nie utrudniać dalszych rozważań, na razie pomine fakt, że ani pierwsze ani drugie drzewo nie wystartowało z jednego pnia. To pominiemy bo jest nieistotne dla dalszych rozważań.

Dotychczasowa wiedza naukowa na temat powstania języka ludzkiego

Powstanie ludzkiego języka, naukowo nazywane glottogonezą, to jedna z największych zagadek w historii nauki. Ponieważ wypowiadane słowa nie zostawiają po sobie skamieniałości, badacze z dziedzin lingwistyki, biologii, antropologii genetyki muszą opierać się na poszlakach.

Obecnie uważa się, że język nie powstał z dnia na dzień, ale był efektem długiego, wieloetapowego procesu ewolucyjnego. Oto jak nauka tłumaczy ten fenomen:

1. Zmiany biologiczne i anatomiczne

2. Główne teorie powstania języka

Jan Kubań (inteligencja ludzka) na temat powstania języka ludzkiego

Ewolucja biologiczna to proces, który w warunkach Ziemskich powołał do istniena i nadal kształtuje kolejne pokolenia obiektów żywych. Cel obiektu żywego to "przyswajaj zasoby aż do powielenia". Powstanie języka zawdzięczamy wyłącznie drugiej składowej drugiej cechy charakterystycznej ewolucji biologicznej, czyli doskonaleniu metod współpracy między obiektami żywymi danego gatunku, mającym na celu pozyskiwanie zasobów ze środowiska, od innych obiektów żywych lub innych grup społecznych, a więc grup obiektów żywych.

Koniec kropka. Cała reszta wymieniona w poprzednim punkcie to już tylko konkretne przypadki. Najlepiej sformułował to Dunbar.

Nie tylko ludzie żyjący w stadach wykształcili już formy współpracy - własnie reguły zachowania w stadzie: hierarchię, współpracę, wychowanie potomstwa. Omówmy kilka rodzajów pierwotnej, zwierzęcej komunikacji:

Komunikacja chemiczna (węchowa)

Znakowanie terytorium: Wilki, lwy czy psy używają moczu i wydzielin z gruczołów zapachowych, aby oznaczyć granice swojego terytorium i poinformować inne stada o swojej obecności.
Wskazywanie drogi: Mrówki zostawiają za sobą ślad chemiczny, który prowadzi resztę kolonii do źródła pożywienia.
Identyfikacja i rozród: Zapach pozwala zwierzętom rozpoznać członków własnego stada, a także zidentyfikować osobniki gotowe do rozrodu.

Komunikacja dźwiękowa (audytywna)

Sygnały alarmowe: Surykatki czy koczkodany wydają zupełnie inne dźwięki w zależności od tego, czy drapieżnik zbliża się z powietrza (np. orzeł), czy z ziemi (np. wąż). Stado reaguje na te sygnały odpowiednią strategią ucieczki.
Koordynacja stada: Delfiny i orki używają skomplikowanych systemów gwizdów i kliknięć do organizowania wspólnych polowań. Z kolei wilki wyją, aby zwołać stado, zacieśnić więzi społeczne lub ostrzec rywali.
Identyfikacja: Wiele zwierząt (np. pingwiny w ogromnych koloniach) potrafi rozpoznać głos swojego partnera lub młodego wśród tysięcy innych dźwięków.

Komunikacja wizualna (wzrokowa)

Postawa i mowa ciała: W stadzie wilków pozycja ogona, uszu i całego ciała jasno określa status społeczny osobnika (dominujący osobnik pręży się i unosi ogon, podczas gdy uległy kuli się i chowa ogon).
Złożone "tańce": Pszczoły miodne wracające do ula wykonują tzw. "taniec wywijany" (ang. waggle dance). Poprzez kąt nachylenia tańca względem słońca i czas jego trwania, informują resztę roju o dokładnym kierunku i odległości do źródła nektaru.
Sygnały świetlne: Świetliki używają błysków światła o określonej częstotliwości, aby przyciągnąć partnera ze swojego gatunku.

Komunikacja dotykowa (taktualna)

Iskanie: U naczelnych (np. szympansów czy makaków) wzajemne iskanie i czyszczenie futra to nie tylko higiena. To podstawowe narzędzie do budowania przyjaźni, łagodzenia konfliktów i okazywania wsparcia.
Pocieszanie i witanie: Słonie często splatają się trąbami na powitanie, a także dotykają zestresowanych członków stada, aby ich uspokoić.
Dominacja: Agresywne uderzenia, ugryzienia czy pchnięcia służą do dyscyplinowania młodszych osobników lub ustalania hierarchii (np. u dzikich koni).

Wszystkie te formy komunikacji służą lepszemu radzeniu sobie w środowisku, zapewnieniu dominacji grupy nad przeciwnikami i przeciwnościami losu.

Jak to się zaczęło? Jak zwykle od przypadkowego zaburzenia, które okazało się korzystnym dla grupy - pozwoliło grupie na lepsze pozyskiwanie zasobów od innych obiektów żywych lub innych grup społecznych, wzmocniło grupę na rynku konkurencji o zasoby. Czyli po prostu okazało się Czynnikiem Wiktoria, czyli spowodowało, że grupa zaczeła sobie lepiej radzić w stosunku do innych grup. Lepiej radzić czyli lepiej pozyskiwać zasoby i lepiej się rozmnażać. Czynnik Wiktoria zaczął być przekazywane w tej lepiej radzącej sobie grupie z pokolenia na pokolenie.

To w jaki sposób w kolejnych pokoleniach rozprzestrzenia się Czynnik Wiktoria jest dokładnie opisane przy hasłach "Mała ewolucja" i "Mała ewolucja grupowa" w słowniku Fizyki Życia.

W ewolucji biologicznej mamy dwa nośniki projektów: projekty genetyczne i kulturowe czyli projekty memetyczne. Rozwój komunikacji ludzkiej zawdzięczamy zmianom w obu projektach. Zatem zwolennicy ciągłości i nieciągłości są w błędzie - bo proces doskonalenia ewolucyjnego ma fazy ciągłe i nieciągłe. Swoją drogą to fajnie być w jednej z tych grup i kłócić się z przedstawicielami drugiej - tym bardziej, że jedni i drudzy biorą za to społeczne pieniądze.

A teraz roztrzaskajmy tę "wysoce naukową" myśl: "język powstał dzięki wyjątkowemu zbiegowi okoliczności: ewolucji naszej krtani i mózgu, połączonej z rosnącą potrzebą współpracy i życia w coraz większych, złożonych społecznościach".

Po pierwsze powstał samoistnie, jak to w ewolucji, na zasadzie czasem drobnej, czasem dużej zmiany w projekcie genetycznym bądź memetycznym.

No i "wyjątkowy zbieg okoliczności"! Gdyby ewolucja była kumulacją wyjątkowych zbiegów okoliczności to nigdy by nie doszło do powstania tak skomplikowanych systemów jak my ludzie i tak skomplikowanych form komunikacji jak nasze ludzkie języki. Proces ewolucji biologicznej musi mieć bardzo silny mechanizm ukierunkowany na doskonalenie. Musi mieć i ma. Wspomniany już Robin Dunbar stwierdził, że ludzie nie rozumieją ewolucji biologicznej ponieważ proces wykładniczy jest dla niech niezrozumiały i nieintuicyjny. I miał absolutną rację. Przy odpowiednio ustawionych parametrach Ewolucja działa jak doskonała obrabiarka - cały czas produkuje coraz lepiej przystosowane obiekty żywe.

Ale cóż ludzie ślepo wierzą w, nazwijmy rzeczy po imieniu bardzo prostą, ergo prostacką, teorię Freda Hoyle'a i Chandra Wickramasinghe. Dokładnie opisałem ich błąd w artykule opublikowanym na portalu Researchgate.net #003 Was Fred Hoyle right?. Osoby dociekliwe zapraszam do przestudioowania zaprezentowanego tam rozumowania. Na zachętę zacytuję podsumowanie tego rozumowania:

To jest 10 podniesione do potęgi 400 miliardów.
Liczba 10 podniesiona do potęgi miliarda (czyli cyfra 1, po której następuje miliard zer) nie ma swojej własnej, oficjalnej nazwy w matematyce. A my mamy potęgę 400 razy większą.
Nie ma nazwy bo... nikomu do szczęścia badanie zjawisk, które są opisane tak wielkimi liczbami nie było potrzebne. Ale żeby zrozumieć proces ewolucji biologicznej trzeba takimi właśnie liczbami operować!

Ujmę to tak: bardzo dziwnie i źle świadczy to o nauce. Bo wiecie, że gdybym za każdym razem podwajał długość mojego kroku, która wynosi 75 centymetrów to z Ziemi doszedłbym na Słońce w 38 krokach. Niewiarygodne?! Niewiarygodne! Ale zauważmy, że dużo się mówi o ewolucji ale mało kto porusza fakt, że ewolucja biologiczna ma charakter właśnie wykładniczy. Dziwne?

Rozwińmy te 38 kroków z Ziemi do Słońca. Jest to doskonały przykład tego, jak niewyobrażalnie szybko działa wzrost wykładniczy (w tym przypadku podwajanie kroku). Ludzki mózg jest przyzwyczajony do myślenia liniowego, dlatego wynik ten wydaje się wręcz niemożliwy, ale matematyka nie kłamie.

Oto jak to dokładnie wygląda w liczbach:

1. Odległość do pokonania
Średnia odległość z Ziemi do Słońca wynosi około 150 milionów kilometrów, czyli 150 000 000 000 metrów.

2. Długość Moich kroków
Mój pierwszy krok wynosi 0,75 metra. Każdy kolejny jest dwa razy dłuższy:
Krok 1: 0,75 m
Krok 2: 1,5 m
Krok 3: 3 m
Krok 4: 6 m...i tak dalej.

3. Matematyka w tle
Mamy tu do czynienia z sumą ciągu geometrycznego. Całkowity dystans, jaki pokonam po n krokach, możemy obliczyć ze wzoru:

S_n = 0,75 · (2ⁿ - 1)

Zobaczmy, co stanie się pod sam koniec mojego spaceru:
Po 37 krokach: Suma przebytego przeze mnie dystansu wyniesie około 103 milionów kilometrów. Będę już bardzo blisko, w ponad w dwóch trzecich drogi do Słońca, ale to wciąż będzie za mało.
Po 38 krokach: mój 38 krok sam w sobie będzie mierzył ponad 103 milionów kilometrów! Dodając go do poprzednich, mój łączny dystans wyniesie około 206 milionów kilometrów.

To oznacza, że robiąc 38 krok, nie tylko że dojdę do Słońca, ale minę je o kilkadziesiąt milionów kilometrów i polecę daleko w przestrzeń kosmiczną!

Wnioski

• Ludzkich języków nikt nie projektował - powstały same i dalej się rozwijają
• Ludzkie języki zostały wytworzone z fal akustycznych i kształtowane są nadal przez ewolucję biologiczną
• Obiektów żywych nikt nie projektował, zostały wytworzone przez ewolucję biologiczną z cząstek chemicznych i nadal są przez nią kształtowane
• Ewolucja biologiczna nie wytwarza z niczego. Nowości powstają na zasadzie emergentnej, czyli nowe właściwości powstają przez takie, a nie inne ułożenie elementów składowych, którymi mogą być cząstki chemiczne lub pojedyncze dźwięki.
• Ludzie nie rozumieją jak działa ewolucja biologiczna bowiem ludzki mózg jest przyzwyczajony do myślenia liniowego, natomiast aby zrozumieć działanie ewolucji biologicznej trzeba myśleć w kategoriach wykładniczych.
• Fałszywa teza Hoyle'a oparta naniezrozumieniu procesu ewolucji biologicznej i błędnych założeniach jest bardzo szeroko zakorzeniona w ludzkich umysłach i niestety stanowi "koronny" argument przeciwko ewolucjonizmowi. Co więcej wydaje się, ze artykuł Jana Kubania "#003 Was Fred Hoyle right?" jest pierwszą próbą wykazania błednego toku rozumowania Hoyle'a.
• Opisany powyżej proces spontanicznego powstania komunikacji i udoskonalenia jej przez proces ewolucji biologicznej do tak zaawansowanej mowy ludzkiej, jej zapisu i przetwarzania jest stosunkowo łatwy do zrozumienia. I dlatego powinien stanowić podstawę do zrozumienia analogicznych naturalnych, spontanicznych procesów jakim są proces ewolucji biologicznej i działanie wolnego rynku.

referendum z inicjatywy władzy - nie jest instrumentem demokracji

W sieci często krąży mapa Europy z naniesionymi liczbami referendów. Dla jednych to dowód na „prawdziwą demokrację”, dla innych powód do zdziwienia (np. polskie „15” czy niemieckie „6”). Aby jednak zrozumieć tę grafikę, trzeba przestać patrzeć tylko na liczby, a zacząć na metodologię i kulturę prawną.

Mapa wrzuca wszystkie referenda do „jednego worka”, co jest nieco mylące. W rzeczywistości różnica między referendum zarządzonym przez polityków a tym wymuszonym przez obywateli to fundament demokracji bezpośredniej.

Gdybyśmy rozdzielili te dane na dwie osobne grafiki, ich wygląd drastycznie by się od siebie różnił. Oto jak zmieniłaby się ta statystyka:

1. Mapa referendów inicjowanych przez obywateli (Oddolnych)
   Na tej mapie Europa stałaby się niemal całkowicie „pusta” (czerwona), z kilkoma wyraźnymi wyjątkami:

   • Szwajcaria (Lider): Pozostałaby zieloną wyspą. Większość z tych 669 głosowań to inicjatywy ludowe lub referenda fakultatywne (sprzeciw obywateli wobec ustawy). Bez inicjatywy obywatelskiej liczba ta spadłaby drastycznie, choć wciąż byłaby wysoka.
   • Włochy: Utrzymałyby mocną pozycję dzięki referendum abrogacyjnemu (prawo obywateli do uchylenia istniejącej ustawy). Większość włoskich głosowań to właśnie inicjatywy oddolne.
   • Liechtenstein i San Marino: Również pozostałyby aktywne.
   • Polska i reszta Europy: Większość krajów na mapie zmieniłaby kolor na ciemnoczerwony (bliski zeru). W Polsce, mimo że istnieje ustawowa możliwość inicjatywy obywatelskiej, Sejm ma prawo ją odrzucić, co sprawia, że w praktyce referenda oddolne niemal nie dochodzą do skutku.

2. Mapa referendów inicjowanych przez władze (Odgórnych)
   Ta mapa wyglądałaby znacznie bardziej „równomiernie”, a dominacja Szwajcarii nie byłaby tak przytłaczająca:

   • Irlandia (42): Wysunęłaby się na czołówkę. Większość ich referendów jest obligatoryjna (wynika z konstytucji), ale proces ich uruchamiania zaczyna się od rządu proponującego poprawkę.
   • Francja (24): Tutaj referendum to potężne narzędzie prezydenckie (używane m.in. przez de Gaulle’a). To typowy przykład „plebiscytu” – władza pyta o zdanie, gdy jest to jej na rękę.
   • Polska (15): Prawie wszystkie nasze referenda (np. unijne z 2003, „JOW-owe” Komorowskiego z 2015, czy to z 2023) były inicjatywą prezydenta lub Sejmu, często o charakterze politycznym.

Uwagi: Czy „więcej” znaczy „lepiej”?

Referendum jako „bezpiecznik” vs „narzędzie władzy”: W Irlandii (42) referendum jest konieczne do każdej zmiany konstytucji – to silny bezpiecznik. W innych krajach bywa zwoływane przez polityków instrumentalnie, by „przykryć” trudne decyzje lub zmobilizować elektorat.

Próg frekwencyjny: Co z tego, że kraj ma wysoką liczbę referendów (jak Włochy – 77), skoro wiele z nich jest nieważnych z powodu niskiej frekwencji? Liczba na mapie nie mówi nam nic o skuteczności tych głosowań.

Kultura polityczna: Szwajcaria pokazuje, że referenda działają najlepiej tam, gdzie obywatele są przyzwyczajeni do współdecydowania o drobnych sprawach (podatki, budowa dróg), a nie tylko o wielkich ideologicznych sporach.

Podsumowując: Mapa jest rzetelnym odbiorem danych statystycznych, ale bez kontekstu prawnego może prowadzić do mylnego wniosku, że niektóre kraje są „mniej demokratyczne”. W rzeczywistości różnią się po prostu sposobem, w jaki ich konstytucje rozdzielają głos między parlament a obywateli.

Prawo

Gdy prawo przestaje być hamulcem dla władzy, a staje się jej instrumentem; to nie jest już środkiem sprawiedliwości, który jednoczy wszystkich wokół wspólnego ideału, lecz bronią w rękach tych, którzy panują nad ludem.

W Iranie się kotłuje

47 lat wcześniej - sam pamiętam

Szach Mohammad Reza Pahlavi został obalony w 1979 roku w wyniku wydarzeń znanych jako rewolucja islamska. Był to proces gwałtowny, który przekształcił Iran z monarchii konstytucyjnej (w praktyce autorytarnej) w teokratyczną republikę islamską.

Przyczyny upadku szacha były złożone i narastały przez dekady. Oto najważniejsze z nich:

1. Przymusowa i zbyt szybka westernizacja
   Szach realizował program tzw. Białej Rewolucji, która miała zmodernizować kraj na wzór zachodni. Reformy te (np. prawa wyborcze dla kobiet, reforma rolna) uderzały w tradycyjne struktury społeczne i religijne. Konserwatywne społeczeństwo oraz wpływowi duchowni uznali to za atak na islam i irańską tożsamość.
2. Brutalne represje polityczne
   Rządy szacha opierały się na strachu, za co odpowiadała SAVAK – brutalna tajna policja. Przeciwnicy polityczni (zarówno religijni, jak i lewicowi czy studenci) byli więzieni, torturowani i mordowani. Brak wolności słowa i marginalizacja opozycji sprawiły, że gniew społeczny nie miał ujścia poza meczetami.
3. Nierówności ekonomiczne i korupcja
   Mimo ogromnych wpływów ze sprzedaży ropy naftowej, bogactwo nie docierało do najbiedniejszych warstw społeczeństwa. Podczas gdy rodzina królewska pławiła się w luksusach (symbolem była ociekająca złotem impreza z okazji 2500-lecia imperium perskiego), w miastach rosła inflacja, a miliony ludzi żyły w biedzie w slumsach.
4. Zależność od Stanów Zjednoczonych
   Wielu Irańczyków postrzegało szacha jako „marionetkę Zachodu”. Pamiętano mu zwłaszcza rok 1953, kiedy to dzięki pomocy CIA obalono demokratycznie wybranego premiera Mossadegha, który chciał upaństwowić irańską ropę. Bliskie więzi z USA budziły niechęć nacjonalistów i duchowieństwa.
5. Postać Ajatollaha Chomeiniego
   Przebywający na wygnaniu Ruhollah Chomeini stał się symbolem oporu. Jego kazania, przemycane do Iranu na kasetach magnetofonowych, jednoczyły różne grupy – od radykalnych islamistów po rozczarowanych liberałów – wokół wspólnego celu: usunięcia szacha.

Kluczowe wydarzenia 1979 roku:

1. Styczeń 1979: Pod naciskiem masowych protestów i strajków szach opuszcza Iran (oficjalnie „na urlop”, w rzeczywistości na zawsze).
2. Luty 1979: Ajatollah Chomeini wraca triumfalnie z wygnania w Paryżu.
3. Kwiecień 1979: W referendum obywatele opowiadają się za powstaniem Republiki Islamskiej.

Dzisiaj

W Iranie panuje obecnie bardzo napięta sytuacja, którą eksperci określają jako jeden z najpoważniejszych kryzysów od dekad. Od końca grudnia 2025 roku przez kraj przetacza się fala masowych protestów, które w styczniu 2026 roku przybrały na sile i brutalności.

Oto najważniejsze wydarzenia z ostatnich dni:

1. Masowe protesty i brutalne tłumienie:
   Demonstracje, które rozpoczęły się 28 grudnia 2025 roku z powodów ekonomicznych (szalejąca inflacja przekraczająca 50% i spadek wartości riala), szybko przerodziły się w ogólnokrajowy bunt polityczny przeciwko teokracji.

   • Ofiary śmiertelne:
     Według różnych źródeł (organizacje praw człowieka, lekarze z Teheranu), liczba ofiar śmiertelnych mogła przekroczyć już 110–200 osób. Służby bezpieczeństwa używają ostrej amunicji przeciwko tłumom.
   • Blokada internetu: Od kilku dni w całym Iranie trwa niemal całkowita blokada internetu, mająca uniemożliwić koordynację protestów i ukryć skalę represji przed światem.
   • Skala:
     Protesty objęły ponad 120 miast, w tym Teheran, Meszhed, Tabriz oraz regiony zamieszkane przez mniejszości (Kurdystan, Beludżystan)

2. Sytuacja polityczna i wojskowa
   

   • Reakcja władz:
     Najwyższy Przywódca, ajatollah Ali Chamenei, zapowiedział surowe ukaranie „mącicieli”, a Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC) został skierowany do bezpośredniego tłumienia zamieszek w wielu prowincjach.
   • Napięcia wewnątrz służb:
     Pojawiają się niepotwierdzone doniesienia o aresztowaniach wśród funkcjonariuszy niższych szczebli, którzy odmawiają strzelania do cywilów.

3. Kontekst międzynarodowy i groźba wojny
   Sytuacja wewnątrz Iranu zbiega się z ogromnym napięciem na linii Teheran–Waszyngton:

   • Ostrzeżenia USA:
     Prezydent Donald Trump publicznie ostrzegł władze Iranu, że jeśli „zaczną strzelać do pokojowych demonstrantów”, Stany Zjednoczone mogą odpowiedzieć militarnie. Według doniesień medialnych, Pentagon przedstawił już prezydentowi opcje ewentualnych uderzeń punktowych.
   • Groźby Iranu:
     Teheran odpowiedział, że w razie ataku USA, amerykańscy żołnierze w regionie oraz Izrael staną się „legalnymi celami” odwetu.
   • Rosja i Chiny
     Mimo dramatycznej sytuacji wewnętrznej w Iranie, Rosja i Chiny nie wycofują się ze współpracy wojskowej. Odbywają się wspólne ćwiczenia: 9–10 stycznia 2026 r. u wybrzeży RPA rozpoczęły się zaplanowane wcześniej manewry morskie z udziałem okrętów Rosji, Chin i Iranu. Symbolika: Kontynuacja tych ćwiczeń w momencie, gdy w Iranie trwają zamieszki, a USA grożą interwencją, jest jasnym sygnałem dla Waszyngtonu, że Teheran nie jest izolowany na arenie międzynarodowej.

4. Rosja: Retoryka obrony suwerenności i "Plan B"
   Moskwa zajmuje najbardziej stanowcze stanowisko przeciwko działaniom USA, łącząc sytuację w Iranie z ostatnimi wydarzeniami w Wenezueli (gdzie siły USA pojmały Nicolasa Maduro).

   • Potępienie USA:
     Rosyjskie MSZ określa naciski USA na Iran jako „akt zbrojnej agresji politycznej” i próbę destabilizacji legalnego rządu.
   • Azyl dla przywódców:
     Według doniesień brytyjskiego wywiadu (m.in. "The Times"), Rosja miała przygotować tzw. „Plan B”, zakładający ewakuację ajatollaha Chameneiego i jego najbliższego otoczenia do Moskwy, gdyby reżim stracił kontrolę nad krajem.
   • Ograniczone zasoby:
     Eksperci zauważają jednak, że Rosja, wciąż silnie zaangażowana w wojnę na Ukrainie, ma ograniczone możliwości realnego wsparcia militarnego dla Teheranu w przypadku wybuchu wojny domowej.

5. Chiny: Dyplomatyczny balans i pragmatyzm
   Pekin tradycyjnie stawia na stabilność handlową, ale w obecnej sytuacji wyraźnie opowiada się po stronie rządu w Teheranie.

   • Sprzeciw wobec siły:
     Chiny oficjalnie potępiły „rażące naruszenia prawa międzynarodowego” przez USA i wezwały do poszanowania suwerenności Iranu.
   • Ochrona inwestycji:
     Pekin jest największym odbiorcą irańskiej ropy i inwestorem w tamtejszą infrastrukturę (porty, koleje). Upadek obecnego systemu byłby dla Chin katastrofą gospodarczą, dlatego oferują Teheranowi wsparcie logistyczne i systemy do kontroli internetu.
   • Ostrożność finansowa:
     Mimo politycznego wsparcia, chińskie banki unikają masowego obchodzenia sankcji USA, obawiając się odwetu ze strony administracji Trumpa, co utrudnia Teheranowi ratowanie gospodarki.